Ba lên một xuống, đó là diễn biến của sàn trong tháng Ba và nửa đầu tháng Tư. Nhưng chuỗi lên điểm đã bị chặn đứng ở những ngày cuối tháng. Thị trường quay đầu với diễn biến một lên ba xuống.

Tăng nhiều tuần nhờ các đợt kích cầu...

Một sự tương đồng đã diễn ra giữa thị trường chứng khoán trong nước và nước ngoài suốt một thời gian dài. Đó là khi thị trường ngoại lên điểm, thị trường nội cũng lên theo. Ngược lại, khi chợ cổ phiếu ngoại rớt điểm, bảng điện của VN-Index và HaSTC-Index cũng nhuốm sắc đỏ.

Tuy nhiên, trong gần hai tháng kể từ đầu tháng Ba, chợ cổ phiếu trong nước không đồng hành với nhịp tăng giảm của sàn ngoại. Khi những New York, London, Tokyo, Dubai... vẫn chìm trong lo âu, sàn Việt lên điểm khá ấn tượng. Thống kê cho thấy thị trường Việt Nam và Indonesia có mức tăng điểm tốt nhất trong thời gian tháng Tư.

Nguyên nhân tăng do đâu?

Hai đợt bơm vốn kích cầu, hỗ trợ lãi suất của Chính phủ đã tạo nên sự hưng phấn cho thị trường. Cộng với đó là lòng tin nhen nhóm trở lại khi một vài tín hiệu phục hồi của nền kinh tế xuất hiện. Dòng tiền mạnh bơm vào thị trường trong khi địa ốc vẫn nguội lạnh và thị trường vàng im ắng khiến VN-Index chạy lồng như ngựa.

Từ mức trung bình trên dưới 500 tỷ đồng vào tháng Ba, sang nửa đầu tháng Tư, mức giao dịch bình quân đã đẩy lên gần một nghìn tỷ. Có vài phiên, độ nóng thị trường đã nâng mức giao dịch lên 1.500 - 1.600 tỷ đồng. Những dự báo lạc quan cho rằng VN-Index có thể vọt lên tới 400 điểm.

Do hưng phấn quá mức, tiền càng đổ vào thị trường nhiều hơn. Nhiều nhà đầu tư đã “nhảy ra”, lại “nhảy vào” để tìm cơ hội tiếp theo. Những nhà đầu tư có kinh nghiệm nhận thấy thị trường đã quá nóng và lẳng lặng rút lui. Và chỉ sau một phiên đảo chiều, tình thế đã xoay chuyển, gây nên sự hụt hẫng của những người đang phấn chấn.

...nhưng không thể giữ được nhịp

Đến cuối tháng Tư, lực mua đã giảm mạnh. Ngay ở mức đỉnh sát mốc 350 điểm, chuyên gia Mac Cana của Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC) đã dự báo đó là mốc của thời gian sụt giảm. Khá nhiều nhà đầu tư đã ôm một lượng lớn cổ phiếu blue chips ở mức đỉnh cuống cuồng tìm đường cắt lỗ. Nhưng với mức sụt giảm mạnh về giá trị và lượng giao dịch, bên mua tỏ ra rất thận trọng.

“Tăng vọt lên như vậy là bất thường. Dù có thông tin thuận lợi từ kích cầu, giãn thuế... nhưng chưa có gì đảm bảo rằng thị trường đã vững. Xuất nhập khẩu sau quý một còn “dựa hơi” của các đơn hàng còn lại từ năm ngoái, sang quý hai đã thấm đòn. Tôi nghĩ rằng thị trường lên chỉ do tâm lý. Vả lại cổ phiếu đã rớt giá nhiều, nên tăng dễ hơn. Lần này, chắc lại mấy tay đầu cơ lớn kích giá để xả hàng. Ai dè thị trường “ăn theo” dữ quá. Những ai nhảy vô sau coi như lãnh đủ” - bình luận của ông Đoàn Cúc, sàn SSI. Ông Cúc không giấu giếm khi cho biết ông kiếm được 15% lợi nhuận qua đợt tăng. Nhưng bán hết cổ phiếu thì ông không mua lại, do cảm thấy lo ngại. “Bán rồi thấy nhiều cổ phiếu tăng tiếp, cũng hơi tiếc. Có cổ phiếu tăng gần 100%. Nhưng rút kinh nghiệm từ thua lỗ, cứ tham mà đuổi theo đà tăng thì lúc thị trường xuống rút ra không kịp. Kiểu này thị trường sắp tới sẽ đi ngang” - dự đoán của ông Cúc đưa ra vào cuối tháng Tư.

Trái với nhận định sẽ có đợt xả hàng ồ ạt trước lễ, phiên giao dịch đầu tuần trước nghỉ lễ vẫn không có sự tháo chạy. Tuy nhiên, lực cầu tỏ ra không mạnh.

Đi xuống hay đi lên?

“Đây chính là thời điểm tốt để đầu tư vào các chứng khoán thanh khoản cao nhất. Các nhà đầu tư nên tiếp tục chọn trong danh sách 20 công ty đứng đầu, bởi vì sau này nếu nhà đầu tư muốn bán để kiếm lời thì cũng dễ dàng.

Tuy nhiên, vào thời điểm này, chúng tôi không khuyên các nhà đầu tư nên chạy theo giá. Về mặt ngắn hạn, thị trường đang ở tình trạng mua quá nhiều. Do vậy nhà đầu tư nên đợi khi thị trường điều chỉnh lần nữa hãy bắt đầu mua vào”.

Đó là nhận định của chuyên gia Mac Cana (nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn). Ông Cana cho rằng, hiện nay lãi suất trái phiếu đang thấp, vàng khó có đột biến về giá, còn bất động sản vẫn đang tìm đáy. Do vậy chứng khoán có sức hấp dẫn so sánh lớn nhất.

Cần chú ý rằng việc thị trường đi lên trong đợt vừa qua (và có thể trong một vài đợt sắp tới), có tác động không nhỏ của dòng tiền đầu cơ. “Vai” chính của dòng tiền này là từ phía nhà đầu tư nước ngoài.

Nhà đầu tư chứng khoán nước ngoài ở Việt Nam có hai dạng. Thứ nhất là các quỹ đóng huy động vốn để đầu tư vào Việt Nam. Thứ hai là các quỹ mở hoặc đầu tư qua hình thức ủy thác. Việc mua bán trong ngắn hạn, tác động nhiều đến thị trường chủ yếu do nhóm thứ hai thực hiện. Hành động này của họ đã làm tăng sức ép lên thị trường.

Theo một chuyên gia của Viện Khoa học Tài chính, trong năm ngoái các nhà đầu tư nước ngoài đã bán ra 4 tỷ USD trái phiếu để giữ VNĐ. Nhưng hiện tại, cũng do đầu cơ, tỷ giá VNĐ/USD đang bị đẩy lên. Nếu mua USD sẽ bị lỗ, nên dòng tiền nói trên sẽ đổ vào thị trường chứng khoán. Lực cầu này đẩy VN-Index đi lên.

Nhận thấy tín hiệu mua vào rõ ràng của nhóm nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư trong nước sẽ lao theo. Trong khi đó, đến thời điểm đạt lợi nhuận kỳ vọng, nhà đầu tư nước ngoài bắt đầu bán ra. Hai động thái ngược chiều nhau sẽ tạo nên sự tăng giảm rất khó đoán định của thị trường.

Do chịu nhiều ảnh hưởng từ hoạt động đầu cơ, dòng tiền mạnh từ vàng, địa ốc đổ sang trong ngắn hạn khiến cho việc phân tích đúng lực cầu của thị trường trở nên khó khăn. Bởi lẽ tiền vào nhanh thì ra cũng nhanh.

VN-Index khó giữ được đà tăng

Khi còn mang lại cơ hội sinh lời, dòng tiền đầu cơ sẽ tiếp tục ở lại thị trường. Nhưng nếu thấy cơ hội ít đi hoặc còn rất nhỏ, các nhóm đầu cơ sẽ nhanh chóng rút tiền ra để thực hiện các toan tính khác. Và nếu điều đó xảy ra, chắc chắn VN-Index sẽ sụt giảm. Khi các cổ phiếu lớn, có sức chi phối thị trường bị đầu cơ đẩy giá, chính các cổ phiếu này cũng sẽ tác động đến việc rớt giá.

Cuối năm ngoái, HSBC đưa ra dự báo VN-Index cuối năm 2009 sẽ là 450 điểm. Còn mới đây, nhận định về thị trường, Công ty Chứng khoán SSI cho rằng: “Nhà đầu tư không nên nhìn vào khối lượng giao dịch để kỳ vọng vào thị trường. Giá trị giao dịch luôn bao hàm tính hai mặt, một mặt củng cố xu hướng đi lên, mặt khác gây áp lực đi xuống”.

Các phân tích cũng cho thấy, thị trường chứng khoán Việt Nam có “thói quen” phục hồi chậm hơn sau khi đã giảm sâu hơn các thị trường khác. Tính từ cuối tháng 2/2009 đến giữa tháng 4/2009, VN-Index đã tăng 47,4%. Mặt khác, về chỉ số P/E, hiện nay chỉ số này ở thị trường Việt Nam là hơn 13, chỉ thấp hơn Malaysia, còn cao hơn tất cả các thị trường còn lại (nguồn: ATP Vietnam).

Do thị trường tiếp tục được dẫn dắt bởi các nhà đầu cơ “lướt sóng”, sự tăng giảm điểm của VN-Index luôn đặt trong thế đảo chiều liên tục, có thể ngay trong từng phiên giao dịch. Đa số các nhận định đều cho rằng thời gian tới, VN-Index sẽ dao động trong khoảng 300 - 320 điểm. Hiện tại chưa có thông tin quan trọng nào làm phá vỡ xu hướng đi ngang kéo dài của thị trường.

Một phân tích từ Công ty Chứng khoán Euro Capital cho rằng, để biết triển vọng VN-Index, cần bám sát diễn biến của kinh tế Mỹ. Từ tháng 3/2009, kinh tế Mỹ đã có 6/15 chỉ số có dấu hiệu khả quan như nợ tín dụng, nhà đất, bán lẻ, công nghiệp ôtô, lòng tin người tiêu dùng… Nếu các chỉ số này ngày càng có tín hiệu tích cực thì đó là dấu hiệu cho thấy kinh tế Mỹ đã chạm đáy khủng hoảng và đang dần phục hồi. Bên cạnh chỉ số bán lẻ sụt giảm so với 2 tháng trước, có diễn biến đáng chú ý là 3 chỉ số là giá bất động sản đã chững, chỉ số mua bán nhà tăng và ngành công nghiệp ôtô có dấu hiệu tăng.

Cũng vẫn theo phân tích vừa dẫn, VN-Index tuy vẫn giảm điểm, nhưng sẽ khó rơi về ngưỡng 235 điểm. VN-Index giảm, nhưng ở những cổ phiếu có kết quả kinh doanh tốt giá sẽ vững và tăng mạnh khi thị trường vào xu hướng tăng.

Ngưỡng hỗ trợ mạnh của thị trường là khoảng 290 điểm. Nếu mức này bị phá, do các thông tin kinh tế xấu đi, mốc 260 điểm là chỉ báo để mua vào với quan điểm đầu tư dài hạn.

Chứng khoán và... dịch cúm A/H1N1! 

Cuối tháng Tư, có thêm một nhân tố ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán toàn cầu và Việt Nam. Đó là dịch cúm A/H1N1 bùng phát ở Mexico, lan sang Mỹ, châu Âu...

Diễn biến giá chứng khoán sau khi có dịch cúm đã ở trong thế bi quan. Thị trường quốc tế lập tức rớt điểm. Chỉ một số cổ phiếu liên quan đến vaccine, khẩu trang hay găng tay y tế là hứng khởi. Điều đó cho thấy lực hỗ trợ hàng nghìn tỷ USD có thể không đối chọi được với cú hắt hơi bắt đầu từ... lợn!

Trong khi đó, ở sàn chứng khoán Việt Nam, sự dè dặt cũng đã chi phối các động thái giao dịch. Mức tăng rất nhẹ trong phiên giao dịch ngày 28/4 cho thấy sự mong manh của điểm số trên bảng điện. “Theo tôi, chỉ cần một thông tin xấu là giá cổ phiếu sẽ xuống ào ào” - đánh giá của ông Lê Hoài Nam, nhà đầu tư trên sàn chứng khoán Đông Dương. Một nhà đầu tư khác thì lạc quan hơn, khi cho rằng tâm lý thị truờng ở Việt Nam khác hẳn so với Âu - Mỹ. Mối liên hệ giữa thông tin dịch cúm với thị trường chứng khoán là rất xa. Vì vậy khó có khả năng cúm A/H1N1 ở Mexico sẽ làm rớt điểm các cổ phiếu blue chips ở sàn Việt Nam.

Hội nghị Bộ trưởng Tài chính các nước G7 đã diễn ra trong tháng Tư. Dù mạnh miệng đánh giá rằng triển vọng phát triển kinh tế đã sáng sủa hơn, nhưng các “VIP” của các nền kinh tế lớn đều không thể kết luận chính xác thời điểm kinh tế thế giới phục hồi. Đà suy thoái đã ít nhiều bị chặn, nhưng việc dò đáy vẫn là một ẩn số trong trung hạn.

Cuộc kiểm tra “sức khỏe” 19 ngân hàng tại Mỹ cũng được giới quan sát rất chú ý. Dù chỉ mang tính nội bộ, nhưng câu trả lời về năng lực tài chính của các ngân hàng này sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến thị trường chứng khoán. Chính phủ Mỹ tiến hành cuộc sát hạch để xem liệu các ngân hàng nói trên có đủ tiêu chuẩn để được nhận tiền “cứu trợ” không. Nhưng nếu các ngân hàng thi rớt, đó sẽ là một cú giáng mạnh vào thị trường chứng khoán vốn chưa thoát khỏi tình thế mong manh.

Từ đầu năm đến hết tháng 4/2009, đã có 29 ngân hàng Mỹ phải đóng cửa. Tình cảnh thảm hại này thậm chí còn làm tăng giá cổ phiếu ngân hàng trong một số phiên ở thị trường New York. Có lẽ đánh giá của giới đầu tư là: những ngân hàng bệnh tật, yếu ớt đã chết cả. Vì vậy những cái còn lại hẳn nhiên là tốt hơn. Tuy vậy, nếu những hãng sản xuất lớn như General Motors hay Chrysler mà đóng cửa, chắc chắn quả bom mới của thị trường chứng khoán sẽ bùng nổ. Các hãng này, nhất là General Motors, được coi là biểu tượng của công nghiệp Mỹ. Biểu tượng mà còn sụp thì hiệu ứng mất lòng tin trên thị trường chưa biết sẽ ra sao.

Hiệu ứng từ các thị trường khác

Thời gian cuối tháng Tư cũng không phải là mùa xuân với các thị trường chứng khoán như Nhật Bản chẳng hạn.

Khó khăn kéo dài đã khiến chuỗi thua lỗ của các siêu thị càng trở nên dằng dặc. Người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu khiến cho thị trường nền kinh tế đứng thứ hai thế giới ảm đạm. Hãng hàng không Nhật Bản cũng phải xem xét kế hoạch cậy nhờ hầu bao của Chính phủ Nhật để vượt qua cơn hoạn nạn.

Lần đầu tiên sau nhiều năm, các giới chức Nhật đưa ra quy định bắt buộc hồi hương với người lao động nước ngoài. Những người này sẽ nhận được một khoản trợ cấp, sau đó phải về nước với cam kết không quay lại Nhật. Diễn biến này là một bất ngờ. Bởi lẽ lâu nay người nước ngoài được “phân công” thuê làm những việc mà người Nhật chê vì nguy hiểm hay nặng nhọc. Nhưng suy thoái kinh tế đã khiến người Nhật hết kén cá chọn canh. Việc nặng nhọc cũng được, miễn là có cái để sinh nhai!

Nhìn chung, thị trường chứng khoán cả Âu lẫn Á đã có những phiên trồi sụt xen kẽ. Viễn cảnh phục hồi kinh tế vẫn còn xa xôi, khiến cho màu đỏ luôn chực chờ trở lại các bảng giá cổ phiếu.

Với nhà đầu tư tại Việt Nam, khi thị trường trong nước chưa có thông tin gì đột biến, việc ngóng cổ sang sàn ngoại để tham khảo trở thành một phản xạ. Nhiều đánh giá cho rằng kinh tế Việt Nam có nhiều khả năng phục hồi sớm hơn so với các nước. Nhưng điều này có xảy ra hay không và khi nào phục hồi thì vẫn còn phải chờ.

BÙI SONG HÀ