Bà Phạm Thanh Thủy, Giám đốc khối kinh doanh ngoại hối ABBank cho hay, nhiều ngân hàng như Eximbank, Vietinbank, Vietcombank, Sacombank, ACB… đã triển khai dịch vụ bảo hiểm tỷ giá cho doanh nghiệp từ lâu nhưng đến nay số doanh nghiệp xuất nhập khẩu sử dụng dịch vụ này rất ít.

Phó Tổng giám đốc một ngân hàng lớn cũng lấy làm khó hiểu khi không ít doanh nghiệp rất lo ngại tỷ giá tăng như năm 2008 nhưng ngân hàng vận động họ mua bảo hiểm tỷ giá thì rất hiếm doanh nghiệp đồng ý.

Năm 2002, Ngân hàng Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) đã bắt đầu triển khai sản phẩm bảo hiểm tỷ giá nhưng 7 năm qua cũng không được doanh nghiệp hưởng ứng nhiều. Tháng 7/2008, ngân hàng này thông báo dành 2.000 tỷ đồng để tài trợ và bảo hiểm tỷ giá cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu thông qua các sản phẩm tín dụng và các công cụ bảo hiểm tỷ giá. Tuy nhiên, kết quả thu lại cũng không khả quan lắm, nhất là sau khi USD rớt giá mạnh nửa cuối năm 2008 càng làm nhiều doanh nghiệp chủ quan.

Không bảo hiểm rủi ro nhiều

Do không có bảo hiểm tỷ giá, khi biến động xảy ra gần như doanh nghiệp lãnh đủ thay vì được ngân hàng “chia sẻ” nếu sử dụng bảo hiểm hay các sản phẩm phái sinh.

Năm 2008, vào thời điểm tỷ giá lên trên 18.000 VNĐ/USD, Công ty Nhựa Bình Minh thiệt hại mỗi tháng 6 tỷ đồng, Tập đoàn Dệt may Việt Nam thiệt hại gần 50 tỷ đồng từ chênh lệch giữa giá USD bán cho ngân hàng thương mại và giá mua USD phục vụ mua nguyên liệu thời điểm tháng 5 và 6/2008.

Công ty Nhiệt điện Phả Lại (PPC) thiệt hại nặng vì khoản vay 37 tỷ Yên Nhật. PPC phải chịu thiệt kép hàng tỷ đồng khi VNĐ trượt giá so với USD, trong khi USD lại giảm giá so với yên Nhật…

Để tránh lặp lại sai lầm trên, nhiều chuyên gia kinh tế khuyến cáo doanh nghiệp nên mua bảo hiểm tỷ giá hoặc sử dụng công cụ hoán đổi lãi suất. PGS- TS Trần Hoàng Ngân (Hiệu phó Đại học Kinh tế TP.HCM) phân tích: “Trên thị trường tiền tệ đã có những sản phẩm như forward, option…

Trong đó, hoán đổi lãi suất là công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá rất hiệu quả. Việc hoán đổi nghĩa vụ trả lãi theo lãi suất thả nổi sang lãi suất cố định sẽ giúp doanh nghiệp xác định chi phí vay vốn và phòng ngừa rủi ro trong trường hợp diễn biến lãi suất bất lợi, đồng thời giúp giảm chi phí vay vốn trong trường hợp lãi suất trên thị trường có xu hướng tăng”.

Phó Tổng giám đốc Ngân hàng Đông Á Nguyễn Thị Ngọc Vân thì lý giải đơn giản: “Bản chất của dịch vụ phái sinh này là doanh nghiệp trích cho ngân hàng một khoản phí (phí rủi ro hối đoái) thì toàn bộ rủi ro về tỷ giá của doanh nghiệp, ngân hàng sẽ chịu”.

“Tiết kiệm” phí bảo hiểm

Tuy nhiên nhiều doanh nghiệp cho rằng để được bảo hiểm tỷ giá hoặc hưởng lợi từ hoán đổi tỷ giá không phải dễ. Một chuyên gia tài chính giải thích: “Nguyên nhân chính của tình trạng này là sản phẩm phái sinh của các ngân hàng trong nước chưa đa dạng, trình độ kinh doanh quốc tế và quản trị tài chính của các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ còn rất hạn chế nên không quan tâm đến sản phẩm này.

Bên cạnh đó, do nhiều doanh nghiệp ngại phí bảo hiểm, phí rủi ro hối đoái cao nên đã “tiết kiệm”, không muốn mua và đến khi gặp rủi ro thì mới nhận ra sai lầm. Nhưng so với hàng chục tỷ đồng mà các doanh nghiệp trên bị thiệt hại do biến động tỷ giá thì mua bảo hiểm vẫn là cách “tốn ít lợi nhiều”.

TS Kinh tế Nguyễn Quang Hưng đề xuất, nên chăng trong nhiều trường hợp cụ thể, doanh nghiệp buộc phải mua bảo hiểm tỷ giá như các loại bảo hiểm khác. Ông Hưng khẳng định, để phát triển thị trường dịch vụ phái sinh, Ngân hàng Nhà Nước nên vào cuộc và có những biện pháp để doanh nghiệp và ngân hàng xích lại gần nhau hơn.

Một khi doanh nghiệp yên tâm vì đã có bảo hiểm thì họ sẵn sàng bán USD cho ngân hàng, tình hình khan hiếm ngoại tệ “ảo” cũng giảm mạnh và không cần chờ buộc phải kết hối (bán ngoại tệ cho ngân hàng theo tỷ lệ nhất định).

HÀ PHAN